بیداران

برای دادخواهی، حقیقت و عدالت

| بازگشت به صفحه نخست
جستجو
بیداران
جعفر بهکیش

آفریقای جنوبی: اولین کمیسیون تحقیق کنگره ملی آفریقا

نمونه ای جالب میان انبوهی از نمونه های کمیته های حقیقت، کنگره ملی آفریقا تنها موردی است که یک گروه مقاومت مسلحانه، مستقلا کمیته ای برای تحقیق و تهیه گزارشی علنی از موارد بدرفتاری در گذشته خود تشکیل داده است.(۱)

همانطور که غالبا در مورد کمیته های حقیقت دولتی پیش می آید، کنگره ملی آفریقا کمیته تحقیق را منحصرا به ابتکار خود تشکیل نداد. گزارش های دامنه داری از بدرفتاری در زندانهای این گروه وجود داشته است.(٢) بعدها در 1991 سی و دو نفر از زندانیان سابق کنگره ملی آفریقا، که قبلا از فعالین این گروه بودند و با اتهام عامل دولت آپارتاید بودن زندانی شده بودند، کمیته ای برای مقابله با کنگره ملی آفریقا در باره بدرفتاری در این زندانها تشکیل دادند. کمیته تبعیدیان بازگشته، آنچنان که آنان خود را مینامیدند، توجه جهانی را به این مسئله جلب و کنگره ملی آفریقا را مجبور به انجام تحقیقات کرد. در مارس 1992 نلسون ماندلا، رئیس وقت کنگره ملی آفریقا، اعضای "کمیسیون تحقیق در مورد اعتراضات زندانیان سابق کنگره ملی آفریقا" را منصوب کرد.(٣) وظیفه کمیسیون این بود که تحقیقاتش بر روی حوادث رخ داده در زندانهای کنگره ملی آفریقا را که در سراسر جنوب آفریقا، شامل آنگولا، موزامبیک و تانزانیا، پخش بود، متمرکز شود.

در ابتدای کار حوزه مسئولیت کمیسیون تحقیق توسط کنگره ملی آفریقا مشخص شد که خواهان "تحقیقی کامل و تمام عیار" در مورد اعتراضات زندانیان سابق و ارائه توصیه های لازم برای اقدامات مشخص از جانب کنگره ملی آفریقا بر اساس یافته های کمیسیون، بود.(٤) دو نفر از سه عضو کمیسیون اعضای کنگره ملی آفریقا بودند و نفر سوم که نویسنده گزارش کمیسیون بوده است، به این سازمان وابستگی نداشت.

پس از هفت ماه کمیسیون گزارش هفتاد و چهار صفحه ای خود را به ماندلا نقدیم کرد. گزارشی که در آن از اقدامات انجام شده در زندانهای مورد نظر در سالهای مورد نظر با تعبیرات بسیار تند یاد شده و این اقدامات را "وحشیگریهای باورنکردنی" نامیده بود. گزارش، شکنجه ها و بدرفتاریهائی را که به طور مداوم به زندانیان تحمیل میشد با جزئیات ذکر کرده اما از نام بردن افراد مسئول خودداری و توصیه کرده بود که "اقدامات فوری در مورد پیدا کردن افراد مسئول این بدرفتاریها با زندانیان انجام گیرد" و اینکه کنگره ملی آفریقا مسئولیت "پاکیزه کردن صفوف خود" را بپذیرد.(٥) کمیسیون همچنین توصیه کرده بود که گزارش علنی شده و یک نهاد مستقل برای تحقیق در مورد ناپدید شدن و دیگر اقداماتی که خارج از دستور کار این کمیسیون بوده منصوب شود.

گزارش بلافاصله برای اطلاع عموم منتشر شد و در اختیار مطبوعات قرار گرفت. هر چند کنگره ملی آفریقا بعدا در دقت گزارش تردید و از توزیع بیشتر آن خودداری کرد.(٦) گزارش به شکلی گسترده توجه جهانیان را به خود جلب کرده و کنگره ملی را مجبور کرد که به اتهامات طرح شده در آن در برابر افکار عمومی پاسخ دهد: نلسون ماندلا از طرف رهبری کنگره ملی آفریقا مسئولیت جمعی وجود "بدرفتاریها و بی قانونییهای جدی" اتفاق افتاده را پذیرفت و در عین حال تاکید کرد که نباید از افرادی مشخص نام برده شود و یا افرادی مورد بازخواست قرار گیرند.(٧)

آفریقای جنوبی: دومین کمیسیون تحقیق کنگره ملی آفریقا

اندکی پس از پایان کار اولین کمیسیون در 1992، نلسون ماندلا کمیسیون جدیدی برای تحقیق در خصوص موارد ادعائی وجود بدرفتاریها در زندانهای سازمانش منصوب کرد. از اولین کمیسیون به دلیل جانبداری (دو عضو از سه عضو کمیته از اعضای کنگره ملی آفریقا بودند) و ندادن فرصت به تمام متهمان برای دفاع از خود انتقاد شده بود. در حقیقت، اولین کمیسیون توصیه کرده بود که "توجه بیشتری به ایجاد نهادی مستقل شود که بیطرفی آن مورد تائید بوده و قادر به ثبت موارد بدرفتاری باشد و توصیه های را که نوعا در این گزارش آمده محقق سازد."(۱) سرپرستان دومین "کمیسیون تحقیق در مورد ادعای بیرحمی و بدرفتاری علیه زندانیان کنگره ملی آفریقا توسط اعضای این کنگره" سه نفر، آمریکائی، زیمبابوه ای و یکی از اهالی آفریقای جنوبی، بودند و استقلال آنان وسیعا مورد قبول بود.(٢)

این کمیسیون به شکلی روشن با اولین کمیسیون متفاوت بود. امور این کمیسیون بیشتر شبیه دادگاهی رسمی سازمان داده شده بود، دادیاران استخدام شده "شاکیان" را نمایندگی میکردند و تیمی از مدافعین رسمی وظیفه دفاع از "متهمین" را بر عهده داشتند. این کمیسیون در پنج هفته در تابستان 1993 مشغول دادرسی علنی بود. در این دوره شهادت پنجاه شاهد از جمله یازده شهادت از جانب مرتکبین نقض حقوق بشر شنیده شد. به متهمان فرصت داده شده بود که با شاکیانشان، مدعیان قربانی شکنجه و بدرفتاری، رو در رو شوند و ادعای آنان را به چالش کشند. متهمان مجار بودند که به اختیار خود وکیلی را برگزینند.

ریچارد کارور، که از طرف سازمان عفو بین الملل بر دادرسیها نظارت میکرد، رویکرد کمیسیون را ناشیانه و نیاندیشیده انگاشته که تائیدی بود بر اعتقاد وی که "نباید این دو وظیفه را با هم مخلوط کرد"، پروسه تنبیه را با جستجوی حقیقت.(٣) با وجود این گزارش کمیسیون از طرف همه از جمله کارور با استقبال روبرو شد. گزارش در اگوست 1993 تقدیم شد و به نتیجه ای مشابه نتیجه کمیسیون اول رسیده و وجود بدرفتاری در بازداشتگاههای کنگره ملی آفریقا را در سالیانی متمادی تائید کرده بود. به عنوان مثال کمیسیون در مورد یکی از این اردوگاهها که به عنوان زندان استفاده میشد چنین نتیجه میگیرد "قصد این بود که کوادرو مرکزی برای توانبخشی باشد. اما تبدیل به محل تجمع کسانی شده بود که با دستگاه امنیت سازمان مشکل پیدا کرده بودند. حتی اگر آنان هواداران وفادار بودند، به همکاری با دشمن و یا جاسوسی متهم و محکوم میشدند. تمام آنان به طور مکرر تحت شکنجه، بدرفتاری و تحقیر قرار میگرفتند و اردوگاه از هدف توانبخشی خود فاصله بسیار گرفته بود."(٤) الگوی گزارش هم بسیار متفاوت با گزارش اولین کمیسیون حقیقت کنگره ملی آفریقا بود. پس از توضیحی مختصر از ماوقع، شکل و قالب،علل ساختاری و الگوی بدرفتاریها، گزارش بر روی توضیح هر موردی که در دادگاه طرح شده بود متمرکز و با ارائه لیستی از افراد مشخصی که حقوق هر یک از "شاکیان" را پایمال کرده بودند و حق پایمال شده نتیجه گیری می کرد.

کنگره ملی آفریقا با انتشار بیانیه ای مفصل، به کمیسیون برای انجام این کار تبریک گفت و نتیجه گیری عمومی آنرا پذیرفت (هرجند "وجود هر گونه سیاست نظام مند برای بدرفتاری" را منکر شد). بیانیه خواهان تشکیل کمیسیون حقیقتی شد که اینگونه بدرفتاریها را در دو طرف درگیری در آفریقای جنوبی از سال 1948 بررسی کند:

"ما گزارشهای کمیسیون اسکاویا و موتسیونایا را به عنوان اولین گام در راه افشای تمام موارد نقض حقوق بشر از طرف تمام طرفهای درگیر در سطح ملی را محترم میداریم. بنابراین خواهان برپائی کمیسیون حقیقت مانند آن نهادهائی هستیم که در سالهای اخیر در برخی از کشورها برای برخورد با گذشته به وجود آمده است. هدف این کمیسیون، تحقیق در مورد تمام موارد نقض حقوق بشر ...از جانب همه است. این نهاد چیزی شبیه دادگاه نورنبرگ نخواهد بود. هدف این کمیسیون، تشخیص انواع نقض حقوق بشر و مرتکبان آن، توصیه دستور العمل هائی برای تمام کارمندان بخش عمومی، کسب اطمینان از اقدامات مناسب برای جبران گذشته برای تمام قربانیان و تامین بهترین زمینه برای وفاق ملی خواهد بود. بعلاوه، این کمیسیون مبانی اخلاقی برای عدالت و جلوگیری از تکرار چنین مواردی را در آینده تامین خواهد کرد."(٥)

فقط هشت ماه بعد، کنگره ملی آفریقا در اولین انتخابات دمکراتیک ریاست جمهوری پیروز شد و اقداماتی را برای تحقق درخواست خود برای تشکیل کمیسیون حقیقت را آغاز کرد.


یادداشت های مقدمه:

1- Hayner, P. B. (2001) “Unspeakable Truths: Confronting State Terror and Atrocity”, Routledge, (ISBN: 0-415-92477-4) 2- International Center for Transitional Justice Online at www.ictj.org

یادداشت های گزارش اول:

1- دوکمیته ای که توسط کنگره ملی آفریقا تشکیل شده است و در اینجا آنها را توصیح داده ایم، دارای طبیعتی متفاوت از دیگر کمیسیونهای دولتی است، چرا که توسط نیروی مخالف غیر دولتی تشکیل شده است. اما به شکلی مشابه با کمیسیونهای دولت ساخته، این ارگانها به خودی خود قابل ارزیابی بوده و نشاندهنده این است که کنگره ملی آفریقا موارد نقض حقوق بشر انجام شده توسط خود را به رسمیت میشناسد.

2- برای مثال نگاه کنید به گزارش عفو بین الملل در مورد "آفریقای جنوبی: شکنجه، بدرفتاری، و اعدام در اردوگاههای کنگره ملی آفریقا" (لندن، عفو بین الملل، دوم دسامبر 1992)

3- کمیسیون همچنین به نام کمیسیون اسکاییا، به نام رئیس کمیسون، نیز شناخته میشود.

4- گزارش کمیسیون تحقیق در مورد اعتراضات زندانیان سابق کنگره ملی آفریقا، صفحه ششم، 1992 5- همانجا

6- دفتر کنگره ملی آفریقا در نیویورک از ارائه نسخه ای از گزارش، که درخواست شده بود، به این دلیل که گزارش کامل در نظر گرفته نمیشود و اظهارات تمام متهمان استماع و نام آنان در گزارش ذکر نشده است، امتناع میکرده است.

7- "اعلامیه نلسون ماندلا، رئیس کنگره ملی آفریقا در مورد گزارش کمیسیون تحقیق در مورد اعتراضات زندانیان سابق کنگره ملی آفریقا" منتشر شده توسط کنگره ملی آفریقا در تاریخ نوزدهم اکتبر 1992

یادداشت های گزارش دوم:

1- گزارش کمیسیون تحقیق در مورد اعتراضات زندانیان سابق کنگره ملی آفریقا، صفحات 70-71، 1992

2- کمیسیون همچنین با نام کمیسیون موتسیونایا، نام رئیس کمیسیون که تاجری بازنشسته بود (دکتر ساموئل موتسیونایا) نیز شناخته میشود.

3- مصاحبه تلفنی نویسنده کتاب با ریچارد کارور، هفتم ژانویه 1994

4- گزارش کمیسیون تحقیق درباره موارد بیرحمی و نقض حقوق بشر بر علیه زندانیان و بازاداشتیان کنگره ملی آفریقا توسط اعضای این سازمان، ژوهانسبورگ، بیستم آگوست 1993

5- "پاسخ کمیته اجرائی ملی کنگره ملی آفریقا به گزارش کمیسیون موتسیونایا" منتشر شده توسط کنگره ملی آفریقا، سی و یکم آگوست 1993

© بیداران 2018 سايت با اسپيپ درست شده است بوسيله ى Cleverlink -- RSS